Agnieszka Kozłowska-Rajewicz
  • Strona główna
  • Aktualności
  • OPINIA w sprawie potrzeby opracowania unijnej strategii mającej na celu wyeliminowanie różnic w emeryturach ze względu na płeć

OPINIA w sprawie potrzeby opracowania unijnej strategii mającej na celu wyeliminowanie różnic w emeryturach ze względu na płeć

Agnieszka Kozłowska-Rajewicz była kontrsprawozdawcą opinii Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych.

WSKAZÓWKI
Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych zwraca się do Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia, jako komisji przedmiotowo właściwej, o uwzględnienie w końcowym tekście projektu rezolucji następujących wskazówek:
– uwzględniając art. 22 i 25 Powszechnej deklaracji praw człowieka,
– uwzględniając uwagę ogólną nr 16 Komitetu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych ONZ z dnia 11 sierpnia 2005 r. (E/C.12/2005) w sprawie równych praw mężczyzn i kobiet w zakresie korzystania z praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (art. 3 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych) oraz uwagę ogólną nr 19 Komitetu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych ONZ z dnia 4 lutego 2008 r. (E/C.12/GC/19) w sprawie prawa do zabezpieczenia społecznego (art. 9 uwagi Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych),
– uwzględniając art. 4 ust. 2 i 3, art. 12, 20 i 23 Europejskiej karty społecznej,
– uwzględniając wnioski Europejskiego Komitetu Praw Społecznych z dnia 5 grudnia 2014 r. (XX-3/def/GRC/4/1/EN),
– uwzględniając art. 2 i art. 3 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), w których zapisana jest podstawowa zasada równości mężczyzn i kobiet,
– uwzględniając art. 8 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i art. 23 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, w których zapisana jest podstawowa zasada równości kobiet i mężczyzn,
– uwzględniając art. 151 i 153 TFUE,
– uwzględniając konkluzje Rady ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów przyjęte w czerwcu 2015 r., zatytułowane „Równość szans w wynagrodzeniu dla kobiet i mężczyzn: zlikwidowanie zróżnicowania emerytur ze względu na płeć”,
– uwzględniając art. 34 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,
– uwzględniając europejski pakt na rzecz równości płci (2011–2020) przyjęty przez Radę dnia 7 marca 2011 r.,
– uwzględniając dokument zatytułowany „Strategic engagement for gender equality 2016–2019” [Strategiczne zaangażowanie na rzecz równouprawnienia płci w latach 2016–2019], w szczególności cel 3.2;
– uwzględniając badanie przeprowadzone przez Parlament Europejski zatytułowane „The gender pension gap: differences between mothers and women without children” [Zróżnicowanie emerytur ze względu na płeć: różnice między matkami a kobietami nieposiadającymi dzieci] (2016) i badanie przeprowadzone przez Komisję Europejską zatytułowane „The Gender Gap in Pensions in the EU” [Zróżnicowanie emerytur ze względu na płeć w UE] (2013);
– uwzględniając art. 3 i 9 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych,
A. mając na uwadze, że według szacunków w 2014 r. zróżnicowanie świadczeń emerytalnych ze względu na płeć w UE wyniosło około 39 %, przy czym dysproporcje różniły się znacznie w zależności od państwa członkowskiego i w Estonii wyniosły 3,7 %, a na Cyprze 48,8 %; mając na uwadze, że udział kobiet w podeszłym wieku zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym w 2014 r. wyniósł 20,2 %, podczas gdy w przypadku mężczyzn było to 14,6 %, a w 2050 r. odsetek osób powyżej 75 roku życia zagrożonych ubóstwem może wynieść 30 % w większości państw członkowskich; mając na uwadze, że w 2015 r. kobiety nadal otrzymywały za godzinę tej samej pracy wynagrodzenie średnio o 16 % niższe niż mężczyźni; mając na uwadze, że różnice w płacach kobiet i mężczyzn często sprawiają, że kobiety otrzymują niższe emerytury niż mężczyźni, co czyni kobiety bardziej zagrożonymi ubóstwem po przejściu na emeryturę; mając na uwadze, że osoby samotnie wychowujące dzieci są szczególnie zagrożone, gdyż stanowią 10 % wszystkich rodzin z dziećmi na utrzymaniu, a 50 % z nich jest zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym, co dwukrotnie przewyższa wskaźnik dla ogółu populacji;
B. mając na uwadze, że między państwami członkowskimi istnieją znaczne różnice pod względem odsetka populacji otrzymującego świadczenia emerytalne, który w 2012 r. wyniósł 11 % na Cyprze i 25 % w Belgii, podczas gdy w państwach takich jak Hiszpania, Irlandia i Malta tylko 10 % lub mniej kobiet otrzymuje takie świadczenia;
C. mając na uwadze, że obniżanie i zamrażanie emerytur zwiększa zagrożenie ubóstwem osób w podeszłym wieku, szczególnie kobiet; mając na uwadze, że udział kobiet w podeszłym wieku zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym w 2014 r. wyniósł 20,2 %, podczas gdy w przypadku mężczyzn było to 14,6 %, a w 2050 r. odsetek osób powyżej 75 roku życia zagrożonych ubóstwem może wynieść 30 % w większości państw członkowskich;
D. mając na uwadze, że osoby powyżej 65 roku życia dysponują dochodem wynoszącym ok. 94 % średniego dochodu ludności ogółem; mając jednakże na uwadze, że około 22 % kobiet w wieku ponad 65 lat znajduje się poniżej progu zagrożenia ubóstwem;
E. mając na uwadze, że obecnie dostęp do godnej emerytury jest uzależniony od wielu czynników, takich jak między innymi wysokość dochodów osiąganych przez całe życie, rodzaj umowy o pracę, tymczasowość zatrudnienia, segregacja rynku pracy, uczestnictwo w rynku i dostęp do zatrudnienia, przerwy w karierze zawodowej ze względu na opiekę i średnie dalsze trwanie życia, a te czynniki wpływają bardziej niekorzystnie na kobiety niż na mężczyzn;
F. mając na uwadze, że prawo do świadczeń emerytalnych powinno być prawem jednostki, a nie prawem pochodnym, aby zapewnić wszystkim osobom niezależność finansową, ograniczyć czynniki zniechęcające do podjęcia legalnego zatrudnienia oraz zmniejszyć stereotypy związane z płcią;
G. mając na uwadze, że uznanie sprawowania opieki nad dziećmi lub innymi członkami rodziny przez kobiety i mężczyzn za okresy składkowe może ograniczyć negatywny wpływ przerw spowodowanych opieką, zdobywaniem kwalifikacji lub bezrobociem na wysokość emerytur i że wskazane jest rozszerzanie i wspieranie takich systemów we wszystkich państwach członkowskich;
H. mając na uwadze, że okresy traktowane jako równorzędne z okresami składkowymi powinny mieć zastosowanie we wszystkich formach zatrudnienia pracowników najemnych oraz w przypadku osób prowadzących działalność na własny rachunek;
I. mając na uwadze, że powszechne, uzależnione od miejsca pobytu lub zryczałtowane emerytury minimalne indeksowane w stosunku do wynagrodzeń wydają się szczególnie sprzyjać równouprawnieniu płci, ponieważ polegają one na wypłacaniu pełnej kwoty bazowej emerytury niezależnie od poprzedniego statusu zatrudnienia i sytuacji rodzinnej;
J. mając na uwadze, że osoby zatrudnione w oparciu o umowę o pracę w niepełnym wymiarze czasu, głównie kobiety (32 % w porównaniu z 8,2 % mężczyzn), mogły nie mieć wpływu na wybór tej formy zatrudnienia lub zdecydowały się na ten rodzaj umowy, by pogodzić życie rodzinne z życiem zawodowym lub zająć się opieką, i w wielu przypadkach przekłada się to na niższe emerytury;
K. mając na uwadze, że niepewność zatrudnienia i segregacja na rynku pracy utrudniają osiągnięcie równości i solidarności społecznej dla osób w podeszłym wieku;
L. mając na uwadze, że z powodu wysokiej stopy bezrobocia wiele rodzin jest uzależnionych od jednego źródła dochodu, którym często jest emerytura osób w podeszłym wieku, głównie babek samodzielnie utrzymujących trzy pokolenia;
M. mając na uwadze, że prowadzenie polityki ukierunkowanej na podnoszenie poziomu wysokiej jakości zatrudnienia w grupach najbardziej zagrożonych bezrobociem, czyli wśród kobiet, osób młodych, niepełnosprawnych, po 55 roku życia, długotrwale bezrobotnych oraz imigrantów, może pomóc w utrzymaniu stabilności systemu emerytalnego i zmniejszyć wskaźnik obciążenia systemów publicznych;
N. mając na uwadze, że coraz większa indywidualna odpowiedzialność za decyzje dotyczące oszczędzania wiążąca się z różnymi zagrożeniami oznacza również, że poszczególne osoby muszą być jasno informowane o dostępnych opcjach i związanych z nim ryzykiem; mając na uwadze, że kryzys pokazał zależność prywatnych funduszy emerytalnych od zmian zachodzących na rynkach finansowych, co w wielu przypadkach może zagrozić emeryturom osób starszych, niekiedy niewystarczająco poinformowanych o konsekwencjach zawarcia umowy z tymi funduszami; mając na uwadze, że zarówno kobiety, jak i mężczyźni, ale zwłaszcza kobiety, potrzebują wsparcia w zakresie podniesienia bezpłatnie poziomu ich wiedzy finansowej w celu umożliwienia im podejmowania świadomych decyzji dotyczących tego coraz bardziej skomplikowanego zagadnienia;
O. mając na uwadze, że w odniesieniu do reform systemów emerytalnych zebranych w białej księdze w sprawie emerytur Komisji Europejskiej z 2012 r. nie przeprowadzono ocen ex ante i ex post wpływu płci na emerytury; mając na uwadze, że dowodzi to braków w unijnej polityce rzeczywistego stosowania zasad równouprawnienia płci we wszystkich dziedzinach;
P. mając na uwadze niezmiernie istotną rolę związków zawodowych i układów zbiorowych w zapewnieniu ochrony praw osób w podeszłym wieku;
Q. mając na uwadze, że większe inwestycje w powszechny publiczny system opieki zdrowotnej, publiczna sieć usług społecznych oraz wysokiej jakości infrastruktura dla osób zależnych mogą pomóc w zapewnieniu korzystania z prawa do godnego życia na starość;
R. mając na uwadze, że Europejska karta społeczna w art. 4 ust. 1 dotyczącym prawa do godziwego wynagrodzenia stanowi, że „w celu zapewnienia skutecznego wykonywania prawa do sprawiedliwego wynagrodzenia, umawiające się Strony zobowiązują się: uznać prawo pracowników do takiego wynagrodzenia, które zapewni im i ich rodzinom godziwy poziom życia”; mając na uwadze, że we wnioskach z dnia 5 grudnia 2014 r. (XX-3/def/GRC/4/1/EN) Europejski Komitet Praw Społecznych stwierdził, że „w celu zapewnienia godnego poziomu życia w rozumieniu art. 4 ust. 1 Europejskiej karty społecznej z 1961 r. wynagrodzenie powinno przewyższać próg minimalny, określony na 60 % średniego wynagrodzenia netto”;
S. mając na uwadze, że w art. 151 TFUE uznaje się, że celem UE jest osiągnięcie odpowiedniej ochrony socjalnej; mając na uwadze, że UE powinna wspierać państwa członkowskie przez wydawanie zaleceń prowadzących do poprawy ochrony osób starszych, które ze względu na wiek lub osobistą sytuację mają prawo do emerytury;
T. mając na uwadze, że ostatnie reformy systemów emerytalnych w państwach członkowskich spowodowały: podniesienie wieku emerytalnego; obniżenie poziomu indeksacji przy waloryzacji emerytur; wzmocnienie znaczenia czynników mających wpływ na stawkę, takich jak długość i ciągłość okresów składkowych uprawniających do świadczeń; wzmocnienie roli prywatnych systemów emerytalnych; pogłębienie zróżnicowania świadczeń emerytalnych ze względu na płeć;
U. mając na uwadze, że różnice w zatrudnieniu, płacach i emeryturach związane z płcią, zbyt częste zatrudnianie kobiet na niepewnych stanowiskach pracy oraz na podstawie przymusowych umów o pracę w niepełnym wymiarze godzin, a także przerwy w karierach kobiet ze względu na opiekę nad dziećmi lub innymi osobami będącymi na ich utrzymaniu przyczyniają się do sytuacji, w których kobiety są szczególnie dotknięte lub zagrożone ubóstwem;
V. mając na uwadze, że Unia Europejska ma przede wszystkim kompetencje wspierające w obszarze systemów emerytalnych, w szczególności na mocy art. 153 TFUE;
1. podkreśla, że należy zapewnić równouprawnienie płci we wszystkich obszarach; podkreśla, że rosnący poziom zatrudnienia kobiet jest istotnym elementem warunkującym wyeliminowanie zróżnicowania emerytur ze względu na płeć wynikającego z nawarstwiających się niedogodności, których doświadczają kobiety na rynku pracy w swoim życiu; uznaje również w tym względzie, że kluczem do zapobiegania zróżnicowaniu emerytur ze względu na płeć i do jego zmniejszania jest dostęp kobiet do rynku pracy, zatrudnienie wysokiej jakości, wspieranie postępów kariery, lepsza równowaga między pracą a życiem prywatnym zarówno dla mężczyzn, jak i kobiet, oraz rozwiązanie problemu segregacji płciowej w obszarze kształcenia i zatrudnienia; stwierdza ponadto, że więcej młodych i posiadających lepsze wykształcenie kobiet uczestniczy dzisiaj w rynku pracy;
2. przypomina o ważnej roli partnerów społecznych w dyskusjach nad kwestiami związanymi z płacą minimalną przy jednoczesnym przestrzeganiu zasady pomocniczości; podkreśla ważną rolę związków zawodowych i układów zbiorowych w zapewnieniu osobom w podeszłym wieku dostępu do państwowych emerytur zgodnie z zasadami solidarności międzypokoleniowej i równości płci; podkreśla znaczenie uwzględniania partnerów społecznych w procesie podejmowania decyzji politycznych zmieniających główne aspekty prawne dotyczące warunków kwalifikujących do przyznania prawa do emerytury; wzywa UE i państwa członkowskie, by we współpracy z partnerami społecznymi i organizacjami działającymi na rzecz równouprawnienia płci określiły i wdrożyły strategie polityczne mające na celu wyeliminowanie różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn; wzywa państwa członkowskie, by w uzupełnieniu tych wysiłków regularnie przeprowadzały analizy wynagrodzeń;
3. wyraża ubolewanie z powodu wynoszącej 39 % różnicy w emeryturach ze względu na płeć – co stanowi ponad dwukrotność różnicy w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn (16 %) – odzwierciedlającej trwające przez całe życie konsekwencje i skutki, które nierówności na rynku pracy powodują dla praw kobiet, a także różnice w rozwoju kariery i obowiązkach opiekuńczych; przypomina, że zgodnie z art. 157 TFUE państwa członkowskie zapewniają „stosowanie zasady równości wynagrodzeń dla pracowników płci męskiej i żeńskiej za taką samą pracę lub pracę takiej samej wartości” oraz że stosowanie i propagowanie tej zasady ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia różnic płacowych i emerytalnych między mężczyznami i kobietami oraz wyeliminowania ryzyka ubóstwa; wzywa państwa członkowskie i Komisję do podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania wszelkich form wielokrotnej dyskryminacji ze względu na płeć, zapewnienia stosowania zasady niedyskryminacji i równości na rynku pracy i w dostępie do zatrudnienia, a w szczególności do przyjęcia środków ochrony socjalnej mających zapewnić, by wynagrodzenia i świadczenia socjalne kobiet, a także emerytury, były zgodne z zasadą równości wynagrodzeń dla pracowników płci męskiej i żeńskiej za taką samą pracę lub pracę takiej samej wartości; zwraca się do państw członkowskich o ustanowienie odpowiednich środków mających na celu zapobieganie łamaniu zasady równej płacy dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości; wyraża pogląd, że równouprawnienie płci, ponieważ zwiększa dobrobyt ekonomiczny i społeczny, przynosi korzyści nie tylko kobietom, ale również całemu społeczeństwu;
4. wyraża ubolewanie, że w wielu państwach członkowskich nie przysługuje prawo do łatwo dostępnej, przystępnej cenowo i wysokiej jakości opieki nad dziećmi oraz opieki długoterminowej, w związku z czym wiele kobiet zmuszonych jest do skracania swojego czasu pracy, aby zająć się dziećmi, osobami niepełnosprawnymi i innymi osobami pozostającymi na ich utrzymaniu; podkreśla konieczność zapewnienia, aby zarówno kobiety, jak i mężczyźni stali się w równym stopniu żywicielami rodziny i opiekunami dzięki wyeliminowaniu nierówności w wykonywaniu pracy odpłatnej i nieodpłatnej oraz promowaniu równego dzielenia się obowiązkami, kosztami i opieką; zwraca uwagę w tym kontekście na potrzebę zapewnienia powszechnego dostępu do wysokiej jakości usług (socjalnych) świadczonych w interesie ogólnym oraz na potrzebę przedstawienia konkretnych propozycji umożliwiających lepsze godzenie pracy z życiem prywatnym;
5. podkreśla fakt, że zróżnicowanie emerytur ze względu na płeć jest zjawiskiem złożonym, które wykracza poza struktury systemów emerytalnych; podkreśla, że niewystarczające osiąganie przez państwa członkowskie celów barcelońskich w zakresie infrastruktury opieki nad dziećmi wyraźnie ogranicza kobietom możliwości pełnego realizowania ich potencjału w zakresie zatrudnienia, co prowadzi do powstania nierówności emerytalnych; wzywa w związku z tym Komisję i państwa członkowskie do skutecznej realizacji celów barcelońskich do 2020 r., do zatwierdzenia ram jakości usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem z 2014 r. oraz do podjęcia działań wymierzonych w źródłowe przyczyny zróżnicowania emerytur ze względu na płeć przez wspieranie aktywności kobiet na rynku pracy, do inwestowania w przystępne cenowo i łatwo dostępne systemy opieki nad dziećmi, osobami niepełnosprawnymi i innymi osobami pozostającymi na ich utrzymaniu, a także do uwzględniania okresów sprawowania opieki przy obliczaniu uprawnień do ochrony socjalnej;
6. zauważa, że politykę emerytalną należy łączyć z odpowiednią polityką pracy i polityką aktywnego starzenia się w celu zmniejszenia zróżnicowania wynagrodzenia i emerytur ze względu na płeć; podkreśla w tym kontekście szczególnie trudną sytuację kobiet należących do mniejszości rasowych, etnicznych, religijnych i językowych; podkreśla znaczenie walki ze stereotypami płci w zatrudnieniu; wzywa państwa członkowskie do pełnego wdrożenia dyrektywy 2006/54/WE z zastosowaniem wobec przedsiębiorstw wymogu opracowania przez nie środków dotyczących równości płci w celu uniknięcia dyskryminacji w szkoleniu i zawodowym awansowaniu kobiet, w tym działań służących desegregacji, rozwojowi systemów płac i środków wspierających kariery zawodowe kobiet; wzywa państwa członkowskie do wdrożenia zaleceń Komisji dotyczących przejrzystości płac, opisów i klasyfikacji stanowisk pracy neutralnych pod względem płci oraz do przeniesienia ciężaru dowodu w przypadku rozstrzygania kwestii dyskryminacji ze względu na płeć w miejscu pracy;
7. wyraża ubolewanie z powodu faktu, że kariera zawodowa ludzi staje się coraz bardziej niejednolita i niepewna z powodu pracy tymczasowej, powszechnego stosowania przymusowych umów krótkoterminowych, pracy w nieznacznym wymiarze czasu i bezrobocia; zauważa, że kobiety częściej niż mężczyźni są poszkodowane finansowo, ponieważ to zwykle one przerywają kariery zawodowe, a ponadto kobiety częściej wkładają ogromny wysiłek w zgromadzenie wystarczających środków w ramach prywatnych i publicznych systemów emerytalnych ze względu na niższy udział w rynku pracy, zróżnicowanie wynagrodzenia, przerywanie kariery, powszechne stosowanie pracy w niepełnym wymiarze czasu, segregację rynku pracy oraz nietypowe umowy, świadczenie nieodpłatnej opieki oraz wykluczenie z rynku pracy przez długie okresy w ich życiu; podkreśla znaczenie, jakie ma zwalczanie dyskryminacji pośredniej w systemach emerytalnych, nie tylko w programach pracowniczych, ale również w odniesieniu do praktyk w ustawowych systemach emerytalnych; apeluje o skupienie się na potrzebie zlikwidowania zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć oraz segregacji rynku pracy w niskopłatnych sektorach; uważa, że podniesienie płac w niskopłatnych sektorach, w których kobiety stanowią większość zatrudnionych, powinno być narzędziem zalecanym do realizacji tego celu; wzywa państwa członkowskie do przyjęcia środków służących rozszerzeniu systemu emerytalnego na pracowników nietypowych w takiej samej mierze, jak ma to miejsce w przypadku innych pracowników;
8. przypomina, że godny dochód emerytalny ma zasadnicze znaczenie dla zwalczania ubóstwa wśród osób w podeszłym wieku; podkreśla, że feminizacja biedy jest rezultatem wielu czynników, takich jak zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na płeć, zróżnicowanie emerytur, obowiązki opiekuńcze i związane z tym przerwy w karierze zawodowej, a także niewystarczające wparcie i systemy podatkowe mające wpływ na gospodarstwa domowe prowadzone przez samotne matki; apeluje do państw członkowskich o dopilnowanie, by pracownicy pracujący w niepełnym wymiarze godzin oraz mający przerwy w zatrudnieniu, małżonkowie współpracujący oraz pracownicy mający przerwy w karierze lub okresy, w których przepracowali mniejszą liczbę godzin, uzyskali prawo dostępu do godziwej emerytury bez dyskryminacji w jakiejkolwiek formie;
9. zauważa, że pracownicze programy emerytalne są w coraz większej mierze zarządzane według zasad ubezpieczeń, a to może być źródłem wielu luk w zakresie ochrony socjalnej ; podkreśla, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyraźnie stwierdził, że pracownicze programy emerytalne należy uznawać za wynagrodzenie oraz że w związku z tym zasada równego traktowania ma zastosowanie również do tych programów;
10. podkreśla, że przejście na wielofilarowy system emerytalny powoduje dalsze nierówności emerytur ze względu na płeć ; kładzie nacisk na fakt, że pierwszy z trzech filarów emerytalnych musi pozostać podstawą systemów emerytalnych państw członkowskich oraz że należy go promować i wspierać, aby pomóc w wyeliminowaniu nierówności w zakresie emerytur, w szczególności tych związanych z płcią; kładzie także nacisk na fakt, że przynależność do prywatnych systemów emerytalnych powinna pozostawać dobrowolną możliwością; zwraca uwagę, że różnice w emeryturach kobiet i mężczyzn są najmniejsze w pierwszym filarze oraz że systemy w tym filarze okazały się najbardziej sprzyjające włączeniu społecznemu, najsprawiedliwsze pod względem redystrybucji środków, a nawet najbardziej opłacalne jako sposób walki z ubóstwem w podeszłym wieku; wzywa Komisję i państwa członkowskie do wzmocnienia publicznych systemów emerytalnych w stosunku do systemów pracowniczych i prywatnych, które mogłyby pogłębić zróżnicowanie emerytur ze względu na płeć;
11. podkreśla, że wszyscy ludzie mają prawo do otrzymywania powszechnie dostępnej państwowej emerytury i przypomina, że art. 25 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej uznaje prawo osób w podeszłym wieku do godnego i niezależnego życia, a art. 34 uznaje prawo do świadczeń z zabezpieczenia społecznego i do ochrony socjalnej, które zapewniają ochronę w przypadku macierzyństwa, choroby, wypadku przy pracy, niepełnosprawności, długotrwałej opieki, podeszłego wieku lub utraty zatrudnienia; podkreśla znaczenie publicznych systemów zabezpieczenia społecznego finansowanych ze składek jako ważnego elementu odpowiednich świadczeń emerytalnych;
12. podkreśla, że nie wolno powoływać się na przemiany demograficzne jako uzasadnienie ograniczenia praw socjalnych i zasiłków;
13. podkreśla jednak istotną rolę, jaką renty rodzinne mogą odgrywać w ochronie wielu kobiet w podeszłym wieku przed wyższym niż w przypadku mężczyzn w podeszłym wieku ryzykiem ubóstwa i wykluczenia społecznego; wzywa państwa członkowskie do przeprowadzenia koniecznych reform systemów rent rodzinnych i systemów rent wdowich, aby nie narażać na szkodę kobiet, które nie były w formalnych związkach; wzywa państwa członkowskie, aby przy wsparciu Komisji przeanalizowały skutki różnych systemów rent rodzinnych w kontekście wysokiego odsetka rozwodów, wpływ par żyjących w związkach nieformalnych na ubóstwo i wykluczenie społeczne kobiet w podeszłym wieku, a także zapewniły instrumenty prawne mające zagwarantować udział w uprawnieniach emerytalnych w przypadku rozwodu;
14. ponawia apel do państw członkowskich o rozważenie wprowadzenia lub, w stosownym przypadku, wzmocnienia – za pośrednictwem prawa pracy i prawa w dziedzinie zabezpieczenia społecznego – zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn, systemu zaliczania okresów opieki jako równoważnych, kiedy służą do obliczania uprawnień emerytalnych, aby chronić osoby decydujące się na przerwę w zatrudnieniu w celu zapewnienia nieformalnej opieki osobie będącej na ich utrzymaniu lub członkowi rodziny, niezależnie od ich statusu rodzinnego i/lub stanu cywilnego; ponownie zwraca się do Komisji o przedstawienie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie urlopów opiekuńczych, która zapewni opiekunom odpowiednie wynagrodzenie i ochronę socjalną, a także najlepszych praktyk w zakresie systemów uprawnień emerytalnych we wszystkich państwach członkowskich, aby unowocześnić ten instrument i upowszechnić go w całej UE, przyczyniając się w ten sposób do zmniejszania różnic w emeryturach mężczyzn i kobiet;
15. wzywa państwa członkowskie do zapewnienia – gdy nie zostały spełnione warunki otrzymania ustawowej emerytury – odpowiedniej emerytury minimalnej niezależnej od wcześniejszej aktywności zawodowej oraz do zagwarantowania, że w przypadku osób, które przerywają swoją karierę zawodową z powodu sprawowania opieki nad członkami rodziny, okresy opieki będą uwzględniane przy obliczaniu uprawnień emerytalnych; podkreśla znaczenie przekształcenia prawa do emerytury i świadczeń socjalnych z uprawnień pochodnych w uprawnienia indywidualne, aby uniknąć sytuacji zależności w rodzinie; wzywa państwa członkowskie do zastąpienia modeli jednostkowych gospodarstw domowych i powiązanych z nimi praw w zakresie zabezpieczenia społecznego, aby zagwarantować prawa indywidualne i przeciwdziałać uzależnieniu od partnera lub państwa; wskazuje jednak, że musi być zachowany odpowiedni stosunek między państwową emeryturą minimalną a średnią emeryturą wynikającą z aktywności zawodowej;
16. wzywa Komisję do przeprowadzenia dogłębnej analizy najlepszych praktyk w zakresie pomagania państwom członkowskim w obliczaniu wysokości takich emerytur minimalnych;
17. wyraża poważne zaniepokojenie faktem, że mające miejsce w niektórych państwach członkowskich zamrażanie i obniżanie emerytur najbardziej uderza w osoby o skróconej lub przerwanej karierze bądź o niskich dochodach; wyraża ubolewanie, że uderza to przeważnie w kobiety; podkreśla, że działania te przyczyniły się do pośredniej dyskryminacji w korzystaniu z prawa do zabezpieczenia społecznego; wzywa Komisję i państwa członkowskie do zapewnienia, aby zarówno mężczyźni, jak i kobiety mieli możliwość osiągnięcia pełnych okresów składkowych i uzyskania uprawnień do pełnych świadczeń emerytalnych z myślą o likwidacji zróżnicowania emerytur ze względu na płeć dzięki zwalczaniu dyskryminacji ze względu na płeć w zatrudnieniu, dostosowaniu systemu kształcenia i planowania kariery, poprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz zwiększeniu inwestycji w opiekę nad dziećmi i osobami w podeszłym wieku; uważa, że ustanowienie solidnych przepisów dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy uwzględniających zróżnicowane ze względu na płeć ryzyko zawodowe oraz zagrożenia psychospołeczne, inwestowanie w publiczne służby zatrudnienia, które będą w stanie pokierować kobietami w każdym wieku szukającymi zatrudnienia, wprowadzenie elastycznych zasad przechodzenia na emeryturę są także odpowiednie;
18. uważa, że należy zmienić politykę gospodarczą, społeczną oraz politykę zatrudnienia dzięki wzmocnieniu działań inwestycyjnych oraz poprawie wynagrodzeń, aby stymulować rozwój gospodarczy w społecznie użytecznych, przyjaznych dla środowiska i generujących miejsca pracy obszarach w celu pokonania kryzysu gospodarczego oraz kryzysu na rynku pracy;
19. podkreśla, że wysoka stopa bezrobocia w połączeniu ze skutkami kryzysu finansowego i gospodarczego skazały wiele rodzin na uzależnienie od jednego źródła dochodu, którym często jest emerytura osób w podeszłym wieku; jest przekonany, że społeczeństwo szanujące godność człowieka musi opierać się na zasadzie solidarności międzypokoleniowej; określa sprawiedliwość pokoleniową jako równomierny rozdział korzyści i obciążeń między pokoleniami; wyraża przekonanie, że prawdziwa współpraca pokoleń opiera się na solidarności i musi ją charakteryzować szacunek, odpowiedzialność i gotowość do opieki nad drugim człowiekiem, z zastrzeżeniem ostatecznej odpowiedzialności ponoszonej przez państwa członkowskie;
20. podkreśla, że zasada pomocniczości musi znaleźć ścisłe zastosowanie również w kwestiach emerytalnych;
21. wzywa państwa członkowskie do zwiększenia inwestycji przeznaczonych na usługi na rzecz dzieci; apeluje do państw członkowskich o dopilnowanie, aby powstały przystępne cenowo, odpowiednie i wystarczające usługi publiczne wysokiej jakości; ostrzega przed zagrożeniem, jakim dla równouprawnienia płci jest przejście z emerytur wypłacanych w ramach systemów zabezpieczenia społecznego na emerytury finansowe ze środków własnych, ponieważ osobiste emerytury opierają się na wpłacanych samodzielnie składkach i nie rekompensują okresów sprawowania opieki nad dziećmi i innymi członkami rodziny pozostającymi na utrzymaniu lub okresów bezrobocia, zwolnień chorobowych lub niepełnosprawności; wyraża ubolewanie, że reformy systemów emerytalnych łączące świadczenia społeczne ze wzrostem gospodarczym oraz sytuacją na rynku pracy i rynkach finansowych koncentrują się na aspektach makroekonomicznych, a nie na społecznym celu samych emerytur;
22. podkreśla, że stabilność systemów emerytalnych może zostać umocniona poprzez zapewnienie kobietom równego dostępu do wszystkich filarów emerytalnych; zachęca w tym kontekście państwa członkowskie do opracowania uświadamiających kampanii informacyjnych mających na celu zachęcanie kobiet do korzystania z programów emerytalnych w ramach drugiego i trzeciego filara oraz ułatwianie im tego dostępu, zwłaszcza w sfeminizowanych sektorach, w których zainteresowanie może być niewielkie;
23. podkreśla, że osiągnięcie stabilności systemów emerytalnych jest możliwe, jeżeli priorytetem stanie się wzmocnienie systemów ochrony socjalnej oraz stanowcza walka z przedsiębiorstwami dopuszczającymi się oszustw podatkowych i uchylającymi się od opodatkowania;
24. podkreśla, że stabilność systemów emerytalnych zależy od wyzwań wynikających ze zmian demograficznych, starzenia się społeczeństwa, przyrostu naturalnego, proporcji między osobami czynnymi zawodowo a osobami w wieku emerytalnym, których sytuacja jest w dużym stopniu uzależniona od liczby przepracowanych lat i opłaconych składek;
25. podkreśla, że różnice w średnim trwaniu życia kobiet i mężczyzn również mogą prowadzić, bezpośrednio lub pośrednio, do niekorzystnej sytuacji w zakresie świadczeń, szczególnie świadczeń emerytalnych; przyjmuje do wiadomości ogólną tendencję do zwracania się do państw członkowskich o stopniowe podwyższanie wieku emerytalnego, co uniemożliwia wymianę pokoleniową lub nie pozwala na osiągnięcie równowagi między życiem prywatnym i zawodowym, zwłaszcza że niskopłatną pracę częściej wykonują właśnie kobiety; zwraca się do Komisji o wprowadzenie jednakowych dla obu płci wskaźników długości trwania życia do systemów emerytalnych i systemów zaliczania okresów sprawowania opieki do okresów składkowych, a także świadczeń pochodnych, aby kobiety mogły otrzymywać równe dożywotnie świadczenia emerytalne za składki o takiej samej wartości, nawet jeśli żyją dłużej od mężczyzn, a także o dopilnowanie, by nie wykorzystywać średniego trwania życia kobiet jako pretekstu do dyskryminacji, zwłaszcza przy obliczaniu wysokości emerytur; podkreśla, że wykorzystywanie czynnika stabilności, który wiąże rozwój emerytur ze średnim trwaniem życia oraz starzeniem się społeczeństwa, co może spowodować wzrost obciążenia finansowego publicznych systemów zabezpieczenia społecznego, można przezwyciężyć w drodze m.in. prowadzenia polityki gospodarczej wspierającej rozwój i zatrudnienie dzięki nowym inwestycjom publicznym oraz lepszej redystrybucji dochodu;
26. wzywa państwa członkowskie do wdrożenia w trybie pilnym niezbędnych zmian strukturalnych w systemach emerytalnych w celu zapewnienia zrównoważonego zabezpieczenia społecznego w związku z rosnącym średnim trwaniem życia w UE;
27. zwraca się do państw członkowskich o usunięcie przeszkód w dostępie do odpowiedniej emerytury – takich jak podnoszenie minimalnej liczby lat składkowych potrzebnych do kwalifikowania się do otrzymania uprawnień emerytalnych lub uzależnianie świadczeń emerytalnych od wysokości opłacanych przez całe życie składek – dla osób, które przerwały kariery;
28. nalega, by Komisja podjęła pilne działania na rzecz usunięcia czynników uniemożliwiających dostęp do godnej emerytury, które dotyczą głównie kobiet, osób młodych i imigrantów;
29. podkreśla, że Komitet Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych ONZ w art. 3 uwagi ogólnej nr 16 (2005) w sprawie równouprawnienia mężczyzn i kobiet w zakresie korzystania z praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych wskazał wymogi art. 3 w powiązaniu z art. 9 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, w tym wymóg zrównania ustawowego wieku emerytalnego dla mężczyzn i kobiet; a także zagwarantowania, aby kobiety otrzymywały takie same świadczenia zarówno w ramach państwowych, jak i prywatnych systemów emerytalnych;
30. podkreśla, że zróżnicowane emerytur ze względu na płeć są powodowane przez różne czynniki i wzywa państwa członkowskie oraz Komisję do ciągłego analizowania tych różnic i pozyskiwania porównywalnych danych w celu prowadzenia lepszej polityki informacyjnej; wzywa Komisję i państwa członkowskie do podjęcia działań następczych w związku z konkluzjami Rady z dnia 18 czerwca 2015 r. pt. „Równość szans w wynagrodzeniu dla kobiet i mężczyzn: zlikwidowanie zróżnicowania emerytur ze względu na płeć”, zawierającymi apel o uwzględnianie okresów sprawowania opieki przy obliczaniu uprawnień do ochrony socjalnej, inwestycje w łatwo dostępne i przystępne cenowo systemy opieki, opracowanie wskaźników dotyczących zróżnicowania emerytur ze względu na płeć oraz propagowanie dalszych badań dotyczących przyczyn tego zjawiska;
31. wzywa państwa członkowskie do wdrożenia zapewniających szacunek i zapobiegających ubóstwu środków dla pracowników, którym stan zdrowia nie pozwala pracować do osiągnięcia wymaganego prawem wieku emerytalnego; jest przekonany, że należy utrzymać wcześniejszą emeryturę dla pracowników, którzy narażeni są na ryzyko lub trudne warunki pracy; uważa, że podnoszenie stopy zatrudnienia dzięki wysokiej jakości miejscom pracy mogłoby pomóc znacząco ograniczyć przyszły wzrost liczby ludzi niezdolnych do pracy do momentu osiągnięcia wymaganego prawem wieku emerytalnego, a tym samym zmniejszyć obciążenia finansowe związane ze starzeniem się;
32. wyraża głębokie zaniepokojenie wpływem ukierunkowanych na politykę oszczędnościową zaleceń dla poszczególnych krajów na systemy emerytalne i na ich zrównoważony charakter oraz dostęp do emerytur opartych na składkach w coraz większej liczbie państw członkowskich, a także negatywnymi skutkami, jakie zalecenia te mają dla poziomów dochodów oraz dla transferów socjalnych niezbędnych do wyeliminowania ubóstwa i wykluczenia społecznego;
33. apeluje do Komisji o przeprowadzenie dokładnej oceny wpływu zaleceń dla poszczególnych krajów oraz mających na celu zwalczanie przyczyn zróżnicowania emerytur ze względu na płeć zaleceń zebranych w białej księdze z 2012 r. w sprawie emerytur na grupy w najtrudniejszej sytuacji, w szczególności kobiety, w celu opracowania formalnego wskaźnika dotyczącego zróżnicowania emerytur ze względu na płeć oraz o prowadzenie systematycznego monitorowania; apeluje o odpowiednią ocenę i monitorowanie, jaki wypływ na równouprawnienie płci mają zalecenia lub środki przyjęte do tej pory; wzywa Komisję do uwzględniania wskaźnika zróżnicowania emerytur ze względu na płeć wśród wskaźników tabeli wyników oraz do wspierania rozwoju danych statystycznych z podziałem na płeć oraz badań naukowych w celu usprawnienia monitorowania i oceny skutków, jakie reformy emerytalne wywierają na dobrobyt i dobrostan kobiet;
34. apeluje do Komisji o uwzględnienie w zaleceniach dla poszczególnych krajów dotyczących reformy systemów emerytalnych państw członkowskich konkretnych zaleceń w sprawie potrzeby wdrożenia środków związanych z uczestnictwem kobiet w rynku pracy, godzeniem życia zawodowego z życiem prywatnym, zrównoważeniem ról mężczyzn i kobiet w pracach domowych, opiece nad dziećmi i osobami niesamodzielnymi, jak również zaleceń w sprawie tworzenia publicznych systemów emerytalnych i uregulowań dotyczących systemów prywatnych i pracowniczych, z myślą o ograniczeniu zróżnicowania wynagrodzeń i emerytur ze względu na płeć;
35. wzywa państwa członkowskie do kompilowania większej ilości lepszych danych dotyczących nierówności ze względu na płeć, by lepiej zrozumieć problem i móc następnie opracować odpowiednie rozwiązania; wzywa Komisję do wspierania państw członkowskich przy kompilowaniu danych, by można je było porównać w kontekście unijnym; wzywa państwa członkowskie do wyeliminowania tych elementów systemów emerytalnych oraz przeprowadzonych reform, które mogą pogłębić nierówności w świadczeniach emerytalnych (w szczególności nierówności ze względu na płeć, takie jak obecne zróżnicowanie emerytur) oraz do uwzględniania wpływu w aspekcie płci wszelkich przyszłych reform emerytalnych, a także do przyjęcia środków w celu wyeliminowania takiej dyskryminacji; podkreśla, że wszelkie zmiany polityki dotyczącej emerytur powinny być analizowane pod kątem ich wpływu na zróżnicowanie ze względu na płeć z uwzględnieniem specjalnej analizy porównującej wpływ proponowanych zmian na kobiety i mężczyzn oraz że powinien to być element procesu planowania, projektowania, wdrażania i oceny polityki publicznej;
36. wzywa Komisję i państwa członkowskie, by dokonały przeglądu systemów ochrony macierzyństwa i ojcostwa, tak aby ewoluowały one w kierunku urlopu rodzicielskiego dającego możliwość wyboru rodzicom, co zdjęłoby ciężar opieki nad dziećmi spoczywający wyłącznie na jednym rodzicu, którym w większości przypadków jest kobieta; należy jednak pamiętać, że tego rodzaju system nie może zastąpić urlopów rodzicielskich przewidujących wyłączną opiekę ojca lub matki, a systemy te powinny współistnieć;
37. podkreśla znaczenie roli władz lokalnych i regionalnych w obszarze zabezpieczenia społecznego i usług społecznych; wzywa Komisję i państwa członkowskie do zwiększania wśród decydentów politycznych, przedsiębiorstw i społeczeństwa obywatelskiego wiedzy na temat ogólnego zagadnienia zróżnicowania emerytur ze względu na płeć, a także apeluje o dalsze dostarczanie pomocy w postaci dostosowanej do potrzeb wiedzy finansowej, informacji i porad dla kobiet i mężczyzn, lecz zwłaszcza kobiet, aby pomóc im w podejmowaniu właściwych decyzji inwestycyjnych. mając na uwadze, że zróżnicowanie emerytur ze względu na płeć było dotąd mało widoczne w debacie publicznej; wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie do przeprowadzania kampanii informacyjnych i stałego zwiększania wiedzy na temat systemów emerytalnych wśród kobiet i mężczyzn; wyzywa Komisję do zwiększenia i przekazania wystarczających środków na realizację unijnej strategii mającej na celu wyeliminowanie zróżnicowania emerytur ze względu na płeć i zapobieganie występowaniu takich różnic.

Dokumenty zgrupowane w dossier EMPL/8/06308

Dokumenty związane z procedurą 2016/2061(INI)

Komentarze

Komentarze